De dag van de preventie
Verzuimpreventie. Iedereen wil het. Niemand doet het echt. Alleen op de dag van de preventie.
Vrijwel iedere organisatie zegt het: “Wij vinden preventie heel belangrijk.”
En toch stijgt het langdurig verzuim.
Blijven stress en mentale klachten de grootste boosdoeners.
En komt preventie zelden verder dan goede intenties, losse initiatieven en een mooi beleidsstuk.
De paradox van verzuimpreventie
Verzuim wordt pas echt serieus genomen zodra het er is.
Preventie is belangrijk, zolang het niets vraagt van leiderschap, gedrag en keuzes in het hier en nu.
Onderzoek van CBS laat zien dat vooral langdurig verzuim blijft toenemen. Juist dat type verzuim hangt sterk samen met psychosociale arbeidsbelasting, leiderschap en ervaren regie. En daar wringt het.
Waarom organisaties er niet toe komen
- Preventie heeft geen eigenaar
Verzuimpreventie zweeft. Het is iets van de arbodienst. Van de inzetbaarheidsadviseur, van HR, de leidinggevende, de medewerker.
En dus van niemand in het bijzonder. En niemand wordt verantwoordelijk gehouden.
Uit rapporten van TNO blijkt dat preventie vaak strandt op gebrek aan eigenaarschap en heldere verantwoordelijkheden. Iedereen ziet het belang. Niemand stuurt er consequent op.
- De verkeerde prikkels
Leidinggevenden worden afgerekend op:
productie
bezetting
resultaten op korte termijn
Niet op:
kwaliteit van gesprekken
vroegsignalering
preventief handelen
duurzame inzetbaarheid
Dat maakt preventie kwetsbaar. Want het kost tijd. Aandacht. Soms ongemak. En het levert niet altijd direct zichtbare winst op.
- Preventie kan ongemakkelijk zijn
Echte preventie gaat niet over yoga of een vitaliteitsdag.
Het gaat over gesprekken die spanning kunnen oproepen.
Over grenzen en gedrag. Over verwachtingen en over wat iemand aankan en wat niet. En ook over verantwoordelijkheid nemen, aan beide kanten.
Onderzoek van het Trimbos-instituut laat zien dat stress en mentale klachten al jaren de belangrijkste oorzaak zijn van langdurig verzuim. Tegelijkertijd geven leidinggevenden aan deze gesprekken lastig te vinden of zelfs te vermijden.
Niet omdat ze het niet willen. Maar omdat ze er onvoldoende op zijn toegerust.
Wat organisaties wél doen
- Ze hebben hun processen op orde
Verzuimprotocollen.
Wet verbetering poortwachter.
Personeelsdossiers. Overleg met de arbodienst.
Dat is nodig. Dat werkt administratief goed. Maar het voorkomt weinig.
Evaluaties van TNO en SZW laten zien dat betere procesbegeleiding nauwelijks leidt tot minder instroom of herhaling van verzuim.
- Ze interveniëren na uitval
Coaching. Begeleiding. Re-integratie. Second opinions.
Altijd nádat het mis is gegaan. Volgens cijfers van arbodiensten zijn er in veel gevallen al maanden eerder signalen zichtbaar geweest die niet zijn opgepakt.
- Ze investeren in losse vitaliteitsinitiatieven
Workshops. Challenges. Mental health week. Yoga op woensdag.
Sympathiek. Maar zonder samenhang en zonder koppeling aan dagelijks leiderschap is het effect beperkt.
Net zoals de dag van de preventie. Maar het kan wel een goed startmoment worden voor jouw programma.
TNO laat zien dat losse interventies nauwelijks effect hebben.
Wat organisaties structureel níet doen
Echte preventieve gesprekken voeren en handelen
Dus niet bij eerste signalen. Niet bij veranderende belastbaarheid.
Maar nog eerder. Terwijl juist daar de grootste winst zit.
Verwachtingen expliciet maken
Wat verwacht je van medewerkers als het gaat om:
eigen regie op inzetbaarheid
proactiviteit en verantwoordelijkheid
communicatie
collegialiteit
In veel organisaties is dit impliciet. Of afhankelijk van de leidinggevende. Dat vergroot onzekerheid en passiviteit.
Leiderschap als risicofactor erkennen
Leiderschap wordt gezien als oplossing, maar zelden als mogelijke bron van risico. En dat terwijl onderzoek keer op keer laat zien dat gebrek aan erkenning, onduidelijkheid en slecht gevoerde gesprekken sterk samenhangen met psychisch verzuim.
De kern
Organisaties zijn goed in:
verzuim regelen
dossiers managen
uitval begeleiden
Maar ze zijn minder goed in:
verzuim voorkomen
signalen oppikken en serieus nemen
het lastige gesprek voeren vóórdat het escaleert
Preventie vraagt ander beleid en ander gedrag. Andere gesprekken en andere keuzes.
En ja, dat vraagt iets van iedereen.
Ik ben een voorstander, dat moge duidelijk zijn. Want niets doen is een keuze met een prijskaartje dat we inmiddels maar al te goed kennen.
Wil jij iets speciaals doen op de dag van de preventie 2026?
Vraag hier een geweldig effectieve werkvorm aan en maak werk van preventie!
Gretha Braakhekke | expert verzuimpreventie | specialist duurzame inzetbaarheid | trainer effectieve verzuimgesprekken